Bugun...



NOEL

Tarih: 24-12-2016 19:22:04 + -


NOEL’IM RE ḢIRISTIYANIĞEM YI GUPŞISEXER


NOEL

Tığeğaze mazem, Awrupe’m, Amerike’m fede ḣristiyan xeğeguxeme yaşıpsewıre šıfıxer gur’ou cade xefex. Mı mazem yı 6’m tırḱuxeme “Noel Baba” zıraore Antalya Patara’m kışıḣuy, Myra’m ( Demre) Piskopos’ew tésığe Nikolas’ım yı mafew ya ğenefağezı, ĺıtağe cade ratı. Sabiyxer, ya nıbjıxer 5-6 ḣufe  nese, mekeḣuće keguşıare mı ĺ’ı jaće pereśejım şeşınexemiy, ar şıpkeće yaĺıte. Kafihıştım yenešıxew, a yıĺesım ş’ıćeyağe zerahağeme, kéášašew, kéágusemiy pepĺexew şısıx. Yeṫoáne, başe témış’ew ar zere mışıpker guĺatezı, yat-yateşmiy, ya ğuneğu- yafeṩ’ığe gorer arımiy, jaćeće, pao-şığınće zere ziş’ıtejıre raṩ’ıćıjı, pḣate pamıhaw yejejıx. Mı “ Noel Baba”r, kızşıḣuğew, zıdışıpsewığe ĺenıkor Xıfıj (Akdeniz) ujır arı. Toros kuşha atığexer xemıĺıteştıme, a ĺenıkom yeğaş’em wosı kışémısığemiy, mı Nicolas’ır, śı pao re, ş’ımafe (ćımafe) cedıgu-şığın-çöákexer şığew, fabew fepağezepıt. A ĺ’ır Dunayem tétıpetew ay fedexer nibjiy zışimıĺağemiy, Awrupem yı tığemıwe ĺenıkome yarısıxe ḣristiyanıxeme, ay yı şığınıxer, yejxeme şı’mafere zışaĺexerem fedew kağeĺağo. Amerike ĺenıkomćé “ Santa Clausé”, Wırıs xeḱumće “Ded Moroz” zeraore mı ḣırıstiyanığem yıpećiy yaağe nebǵe pş’ısem re mı Nikolas’ır zexequhajıxiy zı nebǵe ḣujığem fedew şıt. Amerikem şheme (geyik) yaĺeşüre ajer, wırıs xeḱumće şıxeme yakudiyı. Amerikem şıem şığın -pao pĺıj, wırısım şıem şığın şüḣoánṫe-cef şığ. Ṫumiy jaće fıjı ćıhaxer yautıx.

 

 Mı Nikolasew Myra’m şıpsewıştığağer zeĺ’ejım, a ĺeḣanem yı Bizans ortodoks ḣırıstiyanıxeme bew ya ğaşü’etiy, çılısem (kilise) ay yı ke kıuhaxereme, yı hade zerıĺı mıjö ş’ığem ( katafalk) raćere zeytını dağer apçe šiquxeme yarağaḣoriy yaraşeştığ. Mır, a ĺeḣanem yı Bizans keralığom yı çılıse ğeḣaṕe değow yıığıştığ. Ḣaçı zawexer ( Haçlı seferleri) kızéjexem, İtalyem kićew Kudüs ğogu tehağexew, a Myra ( Demre)  ĺenıkomće blećıştığexe ḣrıstiyan zewaqoxeme ar kaĺeğuğ. Axeme, mıy fede keğeḣaṕe téğepsıhağer zaĺeğum ya ups kıfeşağ.  Axer yeṫoáne zağezejew ya xeğegu zınesıjıxem, yıĺes 1087m, ar zexezıxığew Bari kalem  yı çılıse thamatexeme   (Piskopos-Kardinal) kaw’uşığe nebǵe 62, ṩefew kohaće kaqoxeyı Nıkolas’ım yı ke yakutiy yı kumışhaxer yatığuğex. A kumışhaxeme yapaé Bari kalem  şaş’ığe çılıse cadem “ San Nicola” fawsığ. Nepiy, ḣıristiyanıxer a çılısem maqoxezı, ay yı hade kélıjığexeme  kaéşıre ( kaćeşıre) zeytın dağem şışe kaşefı.  A yatığuğe kumışha zakoxer yemıkunće şınağexeştın, Myra ( Demre)m kıraxew kahığe yaṫe  çisegoriy yı sureti yı ćaxe paĺağew pıĺ. Yıĺes 1100 m Myra’m uhağe Wenedıc ( Venedik) kićığe adere ḣaç zewaqo ḱupımiy, Bari’m kićığağexeme kışanağew kenejığağe kumışha šiqu-şöquxeri zeırağoyi ( zećırağoy) ya kale yahığex. Axemiy, Nikolasım yı kumışhaxeme ṫequ kırağeḣen yagu yıĺığ. Ay şaş’ığe çılısem yıšeriy “San Nikola di Lido”. 

 

Mıy fede ḣrıstiyanıxeme pasem kışéğejağew zerahare ğeş’oğonığexer bex.

 Amerike ĺenıkom yısı ḣıristiyanxeme, yıĺes 100 rağow yıpeće kırağejağepetew,cıre şıe šıfıxeme yeğaş’em ay  fedezepıtew şıtığem fede zerahare Noel Westığey şıǵı ğewçünıriy xabze ğeş’eğonıded. Yıpeće, cıre noel waḣtem kıtéfere tığeğazem ( tığem yı kıziğezeğu), wıne ćaşöm şıǵı kotame šiqugore ıraş’eştığ (ćıraćeştığ), ayiy, mıarıse, kujı fede bjıham yağeṫıĺığe koye-mıyexer papxeştığex. Mı ḣrıstıyanığem xemıtığe xabzer yeṫoáne westığey şıǵıxer yağewçünım kınafısığ. Dunayem tétı ḣırıstiyanıxer milyar şı’m fedizıx. Axeme ğekese rawpş’ıre westeğey şıǵım yı bağe wızégupşısırem weğeş’ağo. Noel waḣter zıblećırem axer wıneme  yaraźıjıx. Awrupem, Noel’ım  kınewıjı moće-mıće ya daźejığew şıĺı westığew şıǵıxer weĺeğuzepıt.  Hz.İse’r kızşıḣuğem nibjiy yımıtığe Westığey şıǵır, ar kızereḣuğem yı guşü’e yı neşanew zıfağewçüre yejxemiy yaṩ’ejırep. Wızéáwpş’ırem, yaon yamıṩ’ejew nebe-nabew kıwepĺıx. Mıslımenıxeme, ğem ze kurmen yaş’ew, amırıme nibjiy lı zımıĺeğuştı thamıćexeme yafagoşıre lım ğune ĺızıfıxereme,  ğesınır xemıĺıteştıme zı šıfı yı şüağe yemıćew rawpş’ıre westığey şıǵıxer yaĺeğuxerep. Tığeğaze mazem yı 25’ım Hz. İse’r  Dunayem kıtéhağeće yaĺıtexezı, ay guşüoğu peğoć faş’ı. Txedem ( Tarih) pıĺı nebǵe acexeme katxığexeme wızéápĺırem, Hz. İse’r ğemafe yejeğum, zağorexemćiy ğemafe wıjım keḣuğenfayew  şıt. Tığeğaze mazem yı 25’ır, Ḣıristiyanığe’m yıpeće şıağe şüeş’ınığemće (din), mafexeme yaneha ćaḱor blećew, mafexer ćıha ḣunew zere yejejıxerem, Tığeğezeğum yı feguşüe biramığ. A mafer, a ĺeḣanem ya tha şüxoáğe,  “Tığe tha”m yı biramew yağeĺaṕew zerahaştığ. A şeğum, Rome keralığo peçahaw tésığe Konstantin Yını’m ( yıĺes 270 – 337 ) ,  xeğegum şıbeğoáğew yısığe ḣıristiyanıxer, zışiğeguğow, yıofıteşünıxe paé, a mafer axemiy ya biramı ḣunew yığepsığ. Ḣıristiyanıxeme, Hz. İse’r (haşa !) Tham yı kow, yı şawew zere yaĺıterem paé, “Tığe tham” yı mafe ay yı keḣuğe mafeće yaĺıtağ. Nepiy, tığaşör ( ğojı, dışaşö) Hz. İse’m, ḣıristiyanığem yı şöće yaĺıte, Vatikan’ım yı birakı şöxeme yaxezıreriy arı. Peçha Konstantin’ım kesıfe nese, Rome  imparatorığem yısı ĺepkıxer, ḣıristiyanıxeme pşıĺ’ıxem fede yadızéqoştığex. Konstantin’ım, Romem yapere peçhaw yejriy ḣıristiyanığer yıştağew yao. Ay  kınewıjım, ḣıristiyanıxer šiqu-šiqow guzegum kihaxew yejeğağex. Ay nese, zawşefew, ş’ıbı ğoánexeme zaşağebıĺew, kinımığoáyeće şıağex. Kapadokyem, ş’ıgu (ćıgu) ş’eğıxeme (ćeğxeme) kaşağotıjığe ş’ıbı çılısexer ( yeraltı kiliseleri), a ĺeḣanem şıağexe  ḣıristiyanıxeme kaénıjığexer (kaćenıjığexer) arıx. Yıĺes 313’m, ḣırıstiyanıxer, zamıwşefew ya din kağeĺağow zerahaşünew ḣuğex. Yıĺes 325’miy, Nicea ( nepere İznik) kalem şızereğoyığe piskoposxeme, ḣrıstıyan dinım yı şıpe zeğezafe zetırağepsıhağ. Arıpetew, Tığeğazem yı 25, Hz. İse’m yı keḣuğe mafew yağenefağemiy, ay yı ĺ’ejığo  Paskalya’r, (Hz. İse’r Pḣe ḣaçım zere radığağer) ğe kese mafe zepeşhafıxeme yatéfe. Mığe, Ğetxape mazem yı 25, keqoreğım Melıĺfeğu mazem yı 14’m téfe, ay kıćeĺıqore yıĺesım Ğetxape mazem yı 30. Kızıḣuğe mafer zérimıḣoćew, zıĺ’ejığe mafer zériḣoćı zepıtew reqo. Noel mafer tığem, paskalya mafer mazem feşöáşew ğepsığex. Bexeme séáwpş’ığemiy, cıre nese ar ha aştew zere şıtır kezğenefınew šıfı sıfezığegop. Mı cır zerıpsewıxere mefepşı’miy ( takvim) bğeş’ağonew ber xet. Yıpededeće zağore ya mazexeme ya šexer yemıqow şıtıx. 12. mazew şıtı Tığeğaze mazem “ December” rao, şhaem december’ım feoáğer ya pş’ınerer arı. ( 10. , onuncu) Cay fedekabzew, ya bğunere mazew şıtı Onığo mazem, “September” ( ya blenere, 7. Yedinci), October ( ya yınere, 8. Sekizinci), November ( ya bğunere, 9. Dokuzuncu).  Šıfıxeme mıxer yesejığexew zerahaxemiy,  waztégupşısıharem bew ğeş’eğonı kıpşüeḣu. Ar kızxećığer, (Julian Kalender/ takvim) zıfaore Sezar mefepşı sistemım, ( İK 46/ MS-46) yıĺesım kıdiźere waḣter, zeramığafew kızfağenağağer arı. Yıwıjım, yıĺes 1582’m, papa Gregor XIII zıfaorem mefepşır ş’erış’ew yariğepsıjığ. Ay paé mafe 10 şhadeṕćığex. Şepıwoğu 4 1582 Mefeḱu mafem yıwıjıre mafer, Şepıwoğu 15 1582 Bereçeşüxo mafer arew tırağepsıhağ. Yıĺesım yı yejeğuy Noelım kınewıjı keqore mazemće şırağejenew yaş’ığ.  Adıǵexemiy zerahaştığe Fars (İran) mefepşım yı ğe yejeğur Ğetxape mazem yapere mafer arı. Ay yı yejeğu tığem re mazem téğepsıhağew şıt, Şeş’ım re Mafem ya ćıhağexer zefedizkabze zıdeḣure waḣtededem şéje. Yıĺesım yıwıjdedeće keqore Mezay mazeriy yaneha maze ćaḱow, kélıjığe mafexer ay şağoyıjığexew şıt. Mezayer, ze 28, ze 29 zıfeḣureriy arı. Mır “mantık” yıew tırağepsıhağağ. Fapĺe (Fal) zépĺıxe zıḣurem, jöáğoxeme ya zéqoáćexer zerağeş’enı zıḣurem cıriy mı İran ĺenıkom kışéjağew zıdaığı mefepşın sistemım yepĺıx.

Ḣıristiyanığem re Mıslımenığer, ya kéjaćexemće zı śeće zefedexep. Mıslımenıxeme ya txıĺı ĺaṕe Kur’an’ır, Hz. Péğembarır şıew, Ayetxer  nebǵe acexeme zerağeş’eyı Hz. Wosmen’ım şeğum zı txıĺew zexağewçöáğ.  Ḣıristiyanıxeme ya txıĺıxer, ( Tewratıriy yadıxetew, İncilir, Hawari pĺıme katxığexer  (tfı ḣuştığer zır (Thomas) yaĺıtejırep. Mı katxığağexer, Hz. İse’em beće kınewıjı, a ĺeḣanem kaoáğağexemre, katxığağexemre zerağew’ujıgo zerağezefağex. Axeriy, Hz. İse’em yı hawariyexeme yatxığağew, ḣuğer ş’ağem yı guğ kezış’ıre txığexem re axeme yatıratxıćıjığexer arıx.

Awrupem yı  ḣırıstiyanıxeme, Amerikemiy, Asiye-Afrikemiy yarıĺığe bayığexer zıaıramığehağew şıtığeme, mı Dunayer mıy fedizew zeraĺeşöşünıyep, Dunayem yı standartıxeriy mıy fedizew yağenefeşünıyep. Pesere adıǵe guşıajıgorem mır yeo; YAXAPḢORE MEPḢOÁTE, YAXADERE MEṪAḢO !

 

Tıw Fayık




Kıxećıṕe: Hadram

Mı kebarım 1855 fedize yecağex.

Thabzxer : Noe Noe

FACEBOOK PIUH
Pıuh

ADERE DUNAY Kebarxer

BERE ZÉCAĞE KEBARXER
  • NEPE
  • MI THAMAFEM
  • MI MAZEM
YAWUJIRE ZITÉGUŞIAĞEXER
FOTO GALERİ
  • Ladik Adıǵe xasem yiuxığo
    Ladik Adıǵe xasem yiuxığo
  1. Ladik Adıǵe xasem yiuxığo
FOTO GALERİ
WİDEO GALERİ
  • ŚET CEWDET SAİD ÉFENDI - 2
    ŚET CEWDET SAİD ÉFENDI - 2
  • Cewdet Said Éfendı 1
    Cewdet Said Éfendı   1
  • Xexes Wideo
    Xexes Wideo
  • Şeşen
    Şeşen
  • Se kısegupsış
    Se kısegupsış
  • Nıbjır 35
    Nıbjır 35
  1. ŚET CEWDET SAİD ÉFENDI - 2
  2. Cewdet Said Éfendı 1
  3. Xexes Wideo
  4. Şeşen
  5. Se kısegupsış
  6. Nıbjır 35
WİDEO GALERİ
YUKARI