Bugun...


Hatko Nuri


Facebookta Paylaş









MUHİDDÎN’Î ARABİ
Tarih: 08-02-2016 16:31:00 Güncelleme: 20-02-2016 10:43:00


 

 

Zı mafegorem sıćışı siésew yitame zı aĺmak téźağe zı ĺ`ıjı praśegore kıéhağ. Aĺmakım yiabi çxıĺı zawle kırixiy wufaya? Yiuy kısfişeyağ. Seri wuçxıĺıxeme ze saxeğapĺıh s`uy saxapĺiy mıujuşedede psınće sızeceşüne zı çxıĺ zawle kaxesxiy yipş`e yesti ĺ`ıjır éćıjığ.

Yiğo sifekesiy a çxıĺıxeme séáce bete "MUHİDDÎN’Π ARABİ XET" tétxağe zı çxıĺ kıs`aéhağ.

A çxıĺım sizecem ğaş`eğone zıgorexer xesĺeğoáğ. Axeme  yazağoreme yaguğ kesımış`ı rapş`e ze mı šıfır xet ay yiguğ kesćın.

 

Muhiddîn’î  Arabir Miladi 1182 Hicri  560 yiĺesım Neimaze (Ramazan)  mazem 17 Blıpe  mafem Endülüs`üm  Mersiye koájem  kışıḣuğ.

Muhiddîn’î  Arabir txığexeme kızeraoremće yıpkıće  ćaḱo yışhaći šıqowi,  yınewi  şımıtew fızegum yite  şü`ıĺeğuğe yie,  yınexeme guşü`eğuşüxe yaéĺe zı pĺace yie, yinaṫe zeexığe yişö  ḱośışö  yijace jece fıjew zı kuĺfığe kabze şıtığ. Muhiddîn’î  Arabir menşure yaş’ejırew zexeĺıtere  šıfıxeme yaşışe Hatemültâi`m yışawe Addi min Hâtemim yışı  Abdullaḣım yıĺepkıće kaqo şıt . Ay peéće yıše pıtı ĺepkı šem Hatemültâi yirao.

Adere yišexeri Ebubekir Muhiddin, Muhammed ibni Ali, İbnil Arabi, Etaî Hâtemi Kibritî  Ahmer, Rehberi Alem, Kutbülârifin, Şeyhülazam fede šexeri yiraoştığ Muhiddîn, İbni  Arabî

Şeyhülekber šexer menşüre yiraore še şıtığex.

Muhiddîn’î  yate Memmed éfendım yıćale Muhiddînı  psınće  ş’aće re gulıtağe zerier yiĺeğuğ    yirığacene yıwujı yihağ  yićale yinıbj  yiĺesı yım yıtew Mersiyem yići  İşbiliyem nepere yišeće  Sewil koájem yiğaqoáğ. A yiĺesım menşure ulemaxeme yaşışe İbni Beşküĺüre muhaddis Ebu Muhammed re pemış’e alimxeme yirağacağ.

Muhiddîn,  Kur’anım  Ebubekir İbnî Halfım yirığacağ.  A waḣtem yımenşur ulemaxeme yaşışe Hafız Abdullaḣımi  yecaće zışiriğaş`ağ. Yejır éleśıqumi ş`enır (ilmır) zereşü`ır yiş`ağe şıtığ.

Başe mış’e yezğacere ḣocexeme yane éhağ

 

MUHİDDÎN’Π ARABİ

 

Yavuz  Sultan Selim`ı Muhiddîn’î  Arabim,  ‘Şeceretül  Noğmaniye  Fi  Devletil  Osmaniye’ yiše çxıĺım; Şam`ım  re Mısır’ır Çerkesxeme yea éćışt yiow yirıtxağer yirağaĺeğuğ. Yiéfendıre are miy xepĺıha bete téxınığe (fetih)  tarihim yej yiĺeḣanır kiğaĺağo zereşıtır yiğaş`ağogerem zeriğaş`ağ. Cıri a çxıĺım (İzadehales  Sin Fiş Şın yazharü kabri  Muhiddîn)  guşıamiy yepesew yecağ. Feoáğer Sin Şın’ım zihaće Muhiddîn’î  Arabi `m yike fızegum kihaşt. Txığem piğapĺıhağex. Alimxeme mıy feoáğer  Selim Şam`ı zihaće Muhiddîni’nım yike fızegum  kihajışte (yağotıjışte) zereşıtır kéğaĺağo yaoáğ. Yişıpkağeri areşte ḣuğe. Selim Şam’ı zérehaw  Muhiddîn’î  Arabi`m yike firiğapĺıhağex. Ay yike xeiĺem kıxenağew yağotıjığ. Yiĺeğuğe mı şıtıćer cedaşe yigu kéwiy yinexeme nepsıxer kaétekuğ.  Aṫequxer yariğawkobzi yike kewune tariğawçöáğ . Mı txığem kıxećıremće Yavuz Sultan Selim’ı  Şam’ır ziştağe ĺeḣanım Şam re Mısır’ım yitétığo Adıǵeme yea éĺığe zereşıtır kéğanafe.  

 

Mıy pémış`e adere zı ğaş`eğonımi yiguğ kesćın.

Moreşte yeo:"zı mafegorem çaber tawaf sćı bete, yiş`ıćeće, şığı şığınxemće xame šıfe zereşıtır kıxeşe zıgorem tawaf yiş`ı bete sĺeğuğe. A ĺ`ım tawaf yiş`ı bete (leked tüftüm kéma tüftüm sinîna bihazelbeyti ṫarra sewiyya) feoáğer; (Teri şöy fede mı beytır tawafı teş`ı) yioştığ. A l`ım yidiyi séqoál`i wuxet s`uy séwupş`ığ. A xame šıfım;  - se wöáteṕeşejıxeme saşış yioáğ. Muhiddîn yewupş`ığ; - Ta ĺeḣanım şüpsewuğ? - yiĺes min 40 (ṫoćiṫu ) yipe sıĺ`eğağ. Muhiddîn;Ebülbeşer Âdem Aleyhisselâm`ır yiĺes min 6 (xı) yipe keḣuğe yao zéseom.

- Wo ta Âdemim yiguğ kepş`ıre? Zeğaş`e Ebülbeşer Âdem`ı yipe minı şe Âdem kıtéáhiy  téćıjığ" yioáğ, yiow a çxıĺım yitxağe zıseĺeğum, mır Mıslımen gupşısem yemıqo dexığe zı guşıaće s`uy a çxıĺım sépesıjığep.

Şhaém ay sızéce kışnewujı İslam dinim xezış`ıće yecağe hazeree ḣocexeme sazuş`erem Muhiddîn’î  Arabi`m peé sıd şü`ćere mı šıfır sıdı fede šıfığ ? Yas`ogorem beme sawupş`ığ. Zağoreme orıjöre zıgorağ  yaoáğ, zağoremi delaşöće yiguğ kaş`ığ. Kışıtḣo zı yecağe nebǵe sıuş`ağep.

Cıriy zımafegorem ćışı pşeupem nebǵe zawle tızexese şay téşö tışısew mıy yiguğ kézğajağe tiriguşıa bete tapaşha yitı meşıtım yiḣoce selam kıtixiy tadiyı kıuhağ. Yedğablağiy zı şayıbje fizğaḣoáğ, tızeriguşıaştığe guğur kızésağajejım a keqoáğe ḣoćem;" se Muhiddîn’î  Arabi`m yiçxıĺı şıpkem sécağ a wo kaṕore guğemiy yişıpkaṕe seş`e yiuy moreşte kiotağ; Ay yitxığe çxıĺım yiorjinalır Arap txepkıxemće txığe şıt. A wo zıfaṕ`ore guşıam yişıpkaṕe "Âdem`ım yipe sıd fediz alem kıtéáhiy téćıjığ yioáğe yit" şhaém mır Tıḱubzem zepirağaze zeḣum Alem guşıar Âdem`e yatxığ yişıpkaṕer mırı yiuy kitfiotağ." Seriy cı ḣuğe aşewum se zeresćöş`ığem fede dexığe zı šıfığep s`uy çxıĺım yizerem sécejığ.

 

Şam re Mısır`ım yiığınığer Adıǵeme yea éćıće:

 

Sultan Selim Han, 1516 Mekuwoğu mazem Mısır ğogurqom téhağ, Osmanlı Kuhawuzedığe ri Suriye xıuşöm yağaqoáğ. Sultan Selim Han, Mısır ĺıqo Moğolbay’ır yikeraluğu yiğaqojı bete:“wuthamate yeuy, Mercidâbık ćıṕem sapaşha kışéreć ” yioáğ.

Memlûk Yisultan Kansu Gûri, yidıyi Abbâsî Halîfer yaş`iğe Mercidâbıḱı keqoáğ . Sultan Selim Hanı yiğaorış`ere Osmanlı źexeri, Mercidâbıḱı keqoáğex, Kansu Gûri`m yiğaorış`ere Memlûk źexemre are, 24 Şışhau 1516 ĺeḣanım zawom şızerewbıtığex. Zawor Osmanlı źexeme kawkozenığ. Yawujıre Abbâsî Halîfem yiĺıqo Sultan Selim Hanım yidiyi kéáşi, be xabze yiraxığ.

 

Suriye`r, Osmanlı`ım yia éhağ. Suriyem şışıme, Osmanlı`m yihuḱumzafe re yifeğağunığe şıtḣu faş`ew zereşıtıxem peé šıfıxem re ğo wuḣumaqoxeme kalem yiunćıbzexer Sultan Selim Hanı psınće yaratığex. Sultan Selim Han; Halep, Hama, Humus re Şam kalexeme yadehağ. Mezişı fedize Şam’ı desığ. Memlûk Sultan Kansu Gûri, Mercidâbık Zawom kışnewujı zereĺ`ağem peé, Mısır Pşıĺ`ıxemiy Tomanbay’ır sultanığem tiraşağağ. Sultan Selim Han, Tomanbay’ı  Osmanlı`m yiaétınığer yideme ḣunnew, oğzedeş`ı fixiğaućıne ĺıqo fiğaqoáğ  Osmanlı ĺıqoxer, Sultan Tomanbay’ır femıye bete yağaqoáğe ĺıqoxer Pşıĺ`ıxeme yawućığex.  Sultan Selim Han`ı, Osmanlı ĺıqoxer zérawćığer zawo firğajenı peé yikune lajew yiĺıtağ.

 

15 Tığeğaz 1516 târihim, Şam’ı yićiy Mısır ğogurqom téhağ. Mısır’ı yigupçe Kâhire’m nesını peé Sina Pşeḣoćır zepıçın feyağ. Pesere téxınığem yejağeme yazeće, woğu re yeṫağo pşeḣoćım xećığoáye zereşıtım peé, pşıkot (vezir) Hüseyin Paşa yape kaqow, Mısır Ğogurqor yadağağep. Sultan Selim Han`ı zımıdexerer zeüğanene źe zeşıwkonığem yipe kećını peé, pşıkot (vezir) Hüseyin Paşa`r, piriğaĺağ. Osmanlı źem, Sina Pşeḣoćır fızeguğomće zı mafem kilometre 30 qoáćeće zı thamafem zepićiğ. Sina Pşeḣoćır zepaćı zeḣum ḣuğegore moreşte kaotejığe txığe: Sina Pşeḣoćım yiĺesı beş`ağe woşxı kızereşémışxığem peé woğuşüxew, yeṫağoyedede, ćımsıme, pşaḣo jıbğeşüxe şıağ. Paçeh, keraluğ šıfıxemre şıwoxer şım tésıxe ğogum riqoxe bete Sultan Selim Han, zı ṫequm yişı képsıxiy, ĺesıźe qoáćeće qo zıféjem. adere keraluğum yišıfıxemre şıwoxeri şım képsıxığex. Yaşhağı Sultan Selim Han yite źeme yazeće woğu Sina Pşeḣoćım ĺese şıqoáğex. Źexer zexefejıxew yeğazığew pşığex. Şhaém, Sultan Selim Han, yepesew zı xebzeşü`ıće  tḣejew maqoĺepıt. Zıfepaém peé zéwupş`ıxem; yiźe qoáće yiwujı yićiy ziwuğoyi şabe zı guşıaće moreşte karioáğ:

“ Fahri çainat Resûlullah éfendı hazret-i Muhammed tape yitew qo bete, şıwo sıqonım sışıwućıten ”

Sina Pşeḣoćır zepaçı bete woşxı kéşxiy rehate Mısır’ı nesığex.

21 Şılemaz 1517 mafem, Kahire’m peblağedede Birk-ül-Hac ćıṕem şıṫısığex. 22 Şılemaz 1517 mafem Kâhire`m peblağe Ridâniye’m Osmanlı-Memlûk zawor şıféjağ. Sultan Selim Han yiğaorış`ere Osmanlı źem, Tomanbay`ı yiğaorış`ere Memlûk źeme yatéqoxiy paşha Ridâniye’m téqo kışawkozenığ.  Memlûk Sultan Tomanbay, Kahire’m dećığ. Sultan Selim Han, Kahire’m 15 Mezay 1517mafem merasimışüxeće dehağ. 20 Mezay Berçeşüxe (Cuma) mafem  Melik Müeyyed Meeşıtım kışécağexe hutbem yejırım peé yaoáğe  “Hâkim-ül-Haremeyn-iş-Şerifeyn” (Mekke re Medîne’r zıaéĺır) feoáğe ĺıtenığe şıtḣućer yidağep. Mübârek mekamxeme yaĺıtenığeće šerıom xetı  “Hâkim” guşem feş`ı ş`ığe wuneut feoáğe “Hâdim”i kihiy, “Hâdim-ül-Haremeyn-iş-Şerîfeyn” (Mekke re Medîne’m yiwuneut) šerıor yiştağ.Mıri kiğanefenı peé yipaoşıha yişıu pḣenćıpḣe pkır gutıwo xiğapş`ağ. Sultan Selim Han,  4 Mekuwoğu 1516’ım zıtéhağe Mısır ğogurqom, 10 Onığo 1517’ım Kahire’m kışejeji, 25 Beźewoğu 1518’ım İstanbul`u keqojığ. İstanbul`um keqojı bete Şam’ı uhiy, yike firğaş`ıjığe, Muhyiddîn-i Arabî`m yikewune re ay yidiyi şiriğaş`ığe meşıtır  merasımće üxığ. Sultan Selim Hanı, Muhiddîn’î  Arabi`m  "şö Thaĺeuğe zıfeşüćırexer se sıĺegu ş`eğı él" yiuy yiĺakoće zéwağe ćıṕer kariğağotıjiy aṫequr zirağaṫım zı koşını yiĺe dışexer kıéćığex. Ar zéĺeğum Muhyiddîn-i Arabî`m yioğağem xeĺığer yiş`ağ.

 Muhyiddîn-i Arabî’m yikewune yepĺırem, Sultan Selim Hanım başe yiğaş`eştep yiuy karioáğew kaotejı.

 

Kıxećıṕe:

TÜRK TARİHİ Yavuz Sultan Selim (Selim Han I)

Şöépĺ; (Mercidâbık Meydan Muhârebesi)

Şöépĺ; ( Ridâniye Meydan Muhârebesi)

 

Hatko Nuri



Bu yazı 1137 defa okunmuştur.

FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

BERE ZÉCAĞE KEBARXER
  • NEPE
  • MI THAMAFEM
  • MI MAZEM
TXAQOXER
YAWUJIRE ZITÉGUŞIAĞEXER
FOTO GALERİ
  • Ladik Adıǵe xasem yiuxığo
    Ladik Adıǵe xasem yiuxığo
  1. Ladik Adıǵe xasem yiuxığo
FOTO GALERİ
WİDEO GALERİ
  • ŚET CEWDET SAİD ÉFENDI - 2
    ŚET CEWDET SAİD ÉFENDI - 2
  • Cewdet Said Éfendı 1
    Cewdet Said Éfendı   1
  • Xexes Wideo
    Xexes Wideo
  • Şeşen
    Şeşen
  • Se kısegupsış
    Se kısegupsış
  • Nıbjır 35
    Nıbjır 35
  1. ŚET CEWDET SAİD ÉFENDI - 2
  2. Cewdet Said Éfendı 1
  3. Xexes Wideo
  4. Şeşen
  5. Se kısegupsış
  6. Nıbjır 35
WİDEO GALERİ
YUKARI